“ປັດຈຸບັນ” ທີ່ເຮົາຮັບຮູ້ ຕ້ອງໃຊ້ເວລາ

ກວ່າເຮົາຈະຮູ້ວ່າ “ນັ້ນແມ່ນດອກໄມ້” ຕ້ອງຜ່ານຫຼາຍຂັ້ນຕອນ — ການຮັບຮູ້ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນລອຍໆ ແຕ່ມີເຫດປັດໄຈມາກ່ອນສະເໝີ.

ແນມທ້ອງຟ້າ = ຮັບຂໍ້ມູນຈາກອະດີດ

ແສງມີຄວາມໄວຈຳກັດ ຈຶ່ງຕ້ອງໃຊ້ເວລາເດີນທາງ — ຍິ່ງວັດຖຸຢູ່ໄກ ເຮົາກໍຍິ່ງແນມຍ້ອນກັບໄປໄກໃນອະດີດ.

ແຫຼ່ງອ້າງອີງ (ວິທະຍາສາດ): NASA — What is a light-year? · NASA — How Does Webb See Back in Time? · NASA — Moon facts · NASA — Sun facts · NASA APOD — Proxima Centauri · NIST — speed of light

ຖ້າແສງທີ່ເຮົາເຫັນ ມີເຫດປັດໄຈ ແລະ ການເດີນທາງມາກ່ອນ
ແລ້ວປະສົບການທາງໃຈຂອງເຮົາເດ?

ເລື່ອງແສງດາວ ໃຊ້ເປັນ ອຸປະມາ ເພື່ອຊວນພິຈາລະນາທຳມະຊາດຂອງການຮັບຮູ້ — ບໍ່ແມ່ນບອກວ່າຈິດເຮັດວຽກຄືແສງ.

ຈິດ ເກີດ ແລະ ດັບ ທຸກຂະນະ

ເຫັນຂໍ້ຄວາມໃນໂທລະສັບ → ດີໃຈ · ນຶກເຖິງອີກ → ດີໃຈອີກ · ນຶກເລື່ອງອື່ນ → ຮູ້ສຶກແບບໃໝ່. ຄວາມຮູ້ສຶກ ຄວາມຄິດ ແລະ ການຮັບຮູ້ ປ່ຽນແປງຢູ່ສະເໝີ — ແຕ່ເມື່ອບໍ່ເຫັນຕາມຈິງ (ອະວິຊາ) ມັນກໍເບິ່ງຄືມີ “ເຮົາ” ຄົນດຽວ ຕໍ່ເນື່ອງຕະຫຼອດ.

ການເກີດ-ດັບຂອງຈິດ ເປັນຄຳອະທິບາຍທາງພຸດທະທຳ (ອະນິດຈັງ) — ການປະມວນຜົນຂອງສະໝອງ ເປັນເລື່ອງທີ່ວິທະຍາສາດສຶກສາຕ່າງຫາກ. ທັງສອງກ່ຽວກັບການປ່ຽນແປງ ແຕ່ບໍ່ຄວນຖືວ່າເປັນສິ່ງດຽວກັນ.

ຈິດ · ມະໂນ · ວິນຍານ ໃນ 3 ອຸປະມາ ຈາກພຣະສູດ

ຕໍ່ຈາກ (ຕົວຢ່າງເດີມ: ຂໍ້ຄວາມໃນໂທລະສັບ) — ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງໃຊ້ 3 ພາບ ອະທິບາຍວ່າ ຈິດ ເກີດ-ດັບ ແນວໃດ, ອາໄສຫຍັງ ຈຶ່ງເກີດ, ແລະ ເງື່ອນໄຂເກົ່າ ສົ່ງຜົນແນວໃດ. ຫຼັກດຽວກັນນີ້ ໃຊ້ໄດ້ທັງ ຂະນະຈິດໃນຊີວິດປະຈຳວັນ ແລະ ການເກີດຂ້າມພົບ.

ຂໍ້ຄວາມ “ພຣະສູດ” ເປັນການຖອດຄວາມໂດຍສັງເຂບ ບໍ່ແມ່ນຄຳແປຄຳຕໍ່ຄຳ — ເລກສູດ ແລະ ລິ້ງຕົ້ນສະບັບ ຢູ່ໃນສະໄລ ແຫຼ່ງອ້າງອີງ. ອຸປະມາແຕ່ລະອັນ ໃຊ້ອະທິບາຍຄົນລະແງ່ ບໍ່ຄວນຕີຄວາມເກີນບໍລິບົດຂອງພຣະສູດ.

ຖ້າບໍ່ມີຫຍັງເດີນທາງ ເປັນຫຍັງອະດີດ ຍັງສົ່ງຜົນເຖິງດຽວນີ້ ? (ຂັນ 5)

ຕໍ່ຈາກ ອຸປະມາເມັດພືດ: ເງື່ອນໄຂເກົ່າ ສົ່ງຜົນແນວໃດ? ມາເບິ່ງໃກ້ໆ ດ້ວຍຕົວຢ່າງໂທລະສັບເດີມ — ເຫັນໂທລະສັບລຸ້ນໃໝ່: ປະສົບການດຽວ ແຍກເບິ່ງໄດ້ເປັນ 5 ກອງ:

ສິ່ງທີ່ອຸປະມານີ້ຊ່ວຍໃຫ້ເຫັນຊັດ:

ຈຸດນີ້ເອງ ທີ່ສາມາດນຳໄປພິຈາລະນາຮ່ວມກັບ:

ໂມງ ປະຕິຈຈະສະມຸບບາດ

ໃນທາງພຸດທະທຳ ປະສົບການ ແລະ ຄວາມທຸກ ບໍ່ໄດ້ເກີດຂຶ້ນລອຍໆ ແຕ່ເກີດໂດຍອາໄສເຫດ ແລະ ປັດໄຈ 12 ຂໍ້ — ຂໍ້ໜຶ່ງເປັນປັດໄຈໃຫ້ອີກຂໍ້ໜຶ່ງ ວົນເປັນວົງຈອນ ຕາບໃດທີ່ຍັງມີອະວິຊາ.

ປະຕິຈຈະສະມຸບບາດ ເນັ້ນ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງເຫດ ແລະ ປັດໄຈ — ບໍ່ແມ່ນພຽງລຳດັບເຫດການຕາມເວລາ. ໂມງນີ້ເປັນພຽງພາບຊ່ວຍຈື່ (ໂມງປະລະມານູແທ້ ນັບ 1 ວິນາທີ ຈາກການສັ່ນຂອງອະຕອມ ຊີຊຽມ-133 9,192,631,770 ຮອບ — BIPM).

ໂມງເຄື່ອນໄຫວ ຮູບຕົ້ນສະບັບ

12ອະວິຊາ 1ສັງຂານ 2ວິນຍານ 3ນາມຮູບ 4ສະລາຍະຕະນະ 5ຜັດສະ 6ເວທະນາ 7ຕັນຫາ 8ອຸປາທານ 9ພົບ 10ຊາດ 11ຊະລາມໍລະນະ

ອະດີດເຫດ ໂມງ 12 · ຂໍ້ທີ 1 / 12

ອະວິຊາ

ຄວາມບໍ່ຮູ້ຕາມເປັນຈິງ

ບໍ່ຮູ້ອະລິຍະສັດ 4: ທຸກ, ເຫດຂອງທຸກ, ຄວາມດັບທຸກ ແລະ ຂໍ້ປະຕິບັດເຖິງຄວາມດັບທຸກ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ສັງຂານ

ອະດີດເຫດ ໂມງ 1 · ຂໍ້ທີ 2 / 12

ສັງຂານ

ການປຸງແຕ່ງ (ກຳ)

ການປຸງແຕ່ງ 3 ທາງ: ກາຍ, ວາຈາ ແລະ ໃຈ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ວິນຍານ

ປັດຈຸບັນຜົນ ໂມງ 2 · ຂໍ້ທີ 3 / 12

ວິນຍານ

ທາດຮູ້ແຈ້ງອາລົມ

ວິນຍານ 6: ທາງຕາ, ຫູ, ດັງ, ລີ້ນ, ກາຍ ແລະ ໃຈ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ນາມຮູບ

ປັດຈຸບັນຜົນ ໂມງ 3 · ຂໍ້ທີ 4 / 12

ນາມຮູບ

ຈິດໃຈ ແລະ ຮ່າງກາຍ

ນາມ: ເວທະນາ, ສັນຍາ, ສັງຂານ — ຮູບ: ດິນ, ນ້ຳ, ໄຟ, ລົມ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ສະລາຍະຕະນະ

ປັດຈຸບັນຜົນ ໂມງ 4 · ຂໍ້ທີ 5 / 12

ສະລາຍະຕະນະ

ຊ່ອງທາງຮັບຮູ້ 6

ຕາ, ຫູ, ດັງ, ລີ້ນ, ກາຍ, ໃຈ — ປະຕູທີ່ວິນຍານໄປຮັບຮູ້.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ຜັດສະ

ປັດຈຸບັນຜົນ ໂມງ 5 · ຂໍ້ທີ 6 / 12

ຜັດສະ

ການກະທົບອາລົມ

ຜັດສະ = ອາຍະຕະນະໃນ + ອາລົມ + ວິນຍານ ມາປະຈວບກັນ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ເວທະນາ

ປັດຈຸບັນຜົນ ໂມງ 6 · ຂໍ້ທີ 7 / 12

ເວທະນາ

ການສະເຫວີຍອາລົມ

ຮູ້ສຶກ ສຸກ, ທຸກ ຫຼື ເສີຍໆ ຫຼັງຈາກການກະທົບ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ຕັນຫາ

ປັດຈຸບັນເຫດ ໂມງ 7 · ຂໍ້ທີ 8 / 12

ຕັນຫາ

ຄວາມທະຍານຢາກ

ຄວາມຢາກໃນເວທະນາ: ກາມຕັນຫາ, ພະວະຕັນຫາ, ວິພະວະຕັນຫາ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ອຸປາທານ

ປັດຈຸບັນເຫດ ໂມງ 8 · ຂໍ້ທີ 9 / 12

ອຸປາທານ

ຄວາມຍຶດຕິດ

ຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ — ລວມທັງການຍຶດວ່າ “ນີ້ແມ່ນຕົວເຮົາ”.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ພົບ

ປັດຈຸບັນເຫດ ໂມງ 9 · ຂໍ້ທີ 10 / 12

ພົບ

ພາວະຊີວິດເປັນຢູ່

ຄວາມເປັນ: ກຳມະພົບ (ກຳ) ແລະ ອຸປັດຕິພົບ (ຜົນຂອງກຳ).

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ຊາດ

ອະນາຄົດຜົນ ໂມງ 10 · ຂໍ້ທີ 11 / 12

ຊາດ

ຄວາມເກີດ

ຄວາມປາກົດຂຶ້ນຂອງຂັນທ໌ 5 — ການເກີດຂອງ “ຕົວເຮົາ” ໃໝ່.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ຊະລາມໍລະນະ

ອະນາຄົດຜົນ ໂມງ 11 · ຂໍ້ທີ 12 / 12

ຊະລາມໍລະນະ

ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍ

ທຸກ: ໂສກະ, ປະລິເທວະ, ທຸກຂະ, ໂທມະນັດ, ອຸປາຍາສະ — ແລ້ວວົນກັບໄປຫາອະວິຊາ.

ເປັນປັດໄຈໃຫ້ ອະວິຊາ

ອະດີດເຫດ ປັດຈຸບັນຜົນ ປັດຈຸບັນເຫດ ອະນາຄົດຜົນ ສົນທິ (ຈຸດເຊື່ອມ)

ກາລະ 3 — ເຫດ ແລະ ຜົນ ໃນເວລາ

ສັງເຂບ 4: ການຈັດກຸ່ມປະຕິຈຈະສະມຸບບາດ ຕາມເຫດ ແລະ ຜົນ ຂ້າມອະດີດ-ປັດຈຸບັນ-ອະນາຄົດ (ຕາມຄຳອະທິບາຍສາຍເຖລະວາດ).

ນີ້ເປັນກອບອະທິບາຍແບບໜຶ່ງ — ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າທຸກຂໍ້ເກີດແຍກກັນ ເປັນຂັ້ນຕອນ ທີ່ມີຊ່ວງເວລາຕາຍຕົວສະເໝີ.

ສົນທິ 3 (ຈຸດເຊື່ອມ): ສັງຂານ + ວິນຍານ · ເວທະນາ + ຕັນຫາ · ພົບ + ຊາດ.

ວົງລໍ້ ກິເລສ · ກຳ · ວິບາກ

ກິເລສ (ຄວາມໂລບ ໂກດ ຫຼົງ) → ກຳ (ການກະທຳທີ່ມີເຈດຕະນາ ທາງກາຍ ວາຈາ ໃຈ) → ວິບາກ (ຜົນຕາມເງື່ອນໄຂ) → ກິເລສໃໝ່ ↻ — ເປັນ ເຄືອຂ່າຍເຫດປັດໄຈ ທີ່ວົນຕໍ່ກັນ ບໍ່ແມ່ນເສັ້ນຊື່. ກົດເບິ່ງແຕ່ລະຂັ້ນຕອນໄດ້.

ເວທະນາ → ຕັນຫາ ຈຸດທີ່ຝຶກໄດ້ໃນຊີວິດຈິງ

ຕົວຢ່າງ: ເຫັນໂທລະສັບລຸ້ນໃໝ່ — ສອງເສັ້ນທາງ ຈາກຄວາມຮູ້ສຶກດຽວກັນ.

ແຫຼ່ງອ້າງອີງ (ທຳມະ): ສັງ. ນິ. 12.1 ປະຕິຈຈະສະມຸບບາດສູດ · ສັງ. ສະ. 36.6 ສັລລັດຖະສູດ

ຖືກເວລາກິນ vs ກິນເວລາ

ເວລາ ຄື ການປ່ຽນແປງຂອງສັງຂານ

ແຫຼ່ງອ້າງອີງ

ສອງຊັ້ນ ສອງແຫຼ່ງ

ແຫຼ່ງວິທະຍາສາດ ຮອງຮັບສະເພາະຂໍ້ເທັດຈິງເລື່ອງແສງ — ບໍ່ໄດ້ຮັບຮອງການຕີຄວາມທາງທຳມະ. ແຫຼ່ງທຳມະ ອ້າງອີງພຣະສູດ ແຍກຕ່າງຫາກ.